O problemie nie decyduje wyłącznie ilość wypijanego alkoholu, czas spędzony w internecie czy wysokość przegranych pieniędzy. Najbardziej znaczące są utrata kontroli, narastające konsekwencje i trudność w ograniczeniu zachowania mimo podejmowanych prób.
Utrata kontroli
Osoba planuje jedno piwo, godzinę gry lub niewielki zakład, ale regularnie przekracza ustaloną granicę. Próbuje ograniczać, robi przerwy albo tworzy kolejne zasady, jednak szybko wraca do poprzedniego wzorca.
Utrata kontroli może dotyczyć rozpoczęcia, zakończenia lub intensywności zachowania. Nie musi występować każdego dnia, aby była ważnym sygnałem.
Zachowanie zajmuje coraz więcej miejsca
Myśli o substancji lub zachowaniu zaczynają dominować przed, w trakcie i po aktywności. Osoba planuje kolejną okazję, ukrywa skalę problemu albo potrzebuje coraz więcej czasu na powrót do równowagi.
Jednocześnie ogranicza inne źródła satysfakcji: relacje, odpoczynek, zainteresowania i obowiązki. Pojawiają się konflikty, spóźnienia, problemy finansowe lub pogorszenie zdrowia.
Kontynuowanie mimo konsekwencji
Ważnym sygnałem jest powtarzanie zachowania mimo wyraźnej wiedzy o jego skutkach. Mogą to być napięcia rodzinne, problemy w pracy, ryzykowne sytuacje, zadłużenie, pogorszenie snu lub samopoczucia.
Wstyd i obawa przed oceną często utrudniają szukanie pomocy. Dlatego rozmowa powinna koncentrować się na faktach i bezpieczeństwie, a nie na etykietowaniu osoby.
Objawy fizyczne i psychiczne
W przypadku substancji mogą pojawić się tolerancja, objawy odstawienne lub używanie w celu uniknięcia złego samopoczucia. Nagłe odstawienie niektórych substancji, zwłaszcza alkoholu i leków uspokajających, może być niebezpieczne i wymagać konsultacji medycznej.
Co zrobić z wątpliwością?
Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czy spełnione są kryteria uzależnienia. Konsultacja ze specjalistą pomaga omówić wzorzec zachowania, konsekwencje i możliwości zmiany. Można zgłosić się również jako osoba bliska.
Zatrucie, drgawki, zaburzenia świadomości, ciężkie objawy odstawienne lub zagrożenie samobójcze wymagają pilnego kontaktu z numerem 112.